Europees ChatGPT alternatief: privacy en AVG-proof werken

Zolang je AI gebruikt om een recept te bedenken, is privacy een abstract onderwerp. Zodra er een klantnaam, een dossiernummer of een salarisstrook in je prompt staat, wordt het een concrete vraag: waar wordt deze tekst verwerkt, wie kan erbij, en hoe lang blijft die staan.

Voor Nederlandse gebruikers is dat geen theoretische kwestie. De AVG vraagt van je dat je weet waar persoonsgegevens naartoe gaan, en de meeste populaire AI-diensten zijn Amerikaanse bedrijven. Dat maakt ze niet automatisch verboden, maar het maakt je huiswerk wel groter.

Hieronder wat we per aanbieder daadwerkelijk kunnen vaststellen, waarom Mistral voor de meeste mensen het simpele antwoord is, en welke drie dingen je vandaag kunt regelen zonder van dienst te wisselen.

Waarom de AVG het gesprek verandert

De AVG kijkt niet naar hoe goed een model is, maar naar drie dingen: heb je een grondslag om de gegevens te verwerken, weet je waar ze verwerkt worden, en zijn er afspraken met de partij die het voor je doet.

Dat derde punt is waar het meestal misgaat. Een persoonlijk abonnement is bedoeld voor jou als consument. Gebruik je dat om gegevens van klanten of patiënten te verwerken, dan handel je als verwerkingsverantwoordelijke zonder de bijbehorende afspraken. Voor jezelf mag je alles invoeren wat je wilt; voor gegevens van anderen gaat dat niet op.

Het tweede punt gaat over locatie. Verwerking buiten de EU vraagt om een geldige grondslag voor doorgifte, en die is niet voor elk land hetzelfde. Voor China bestaat geen adequaatheidsbesluit — dat is de vastgestelde erkenning dat een land een gelijkwaardig beschermingsniveau biedt. Voor een dienst die daar draait, is de rekening dus snel gemaakt.

Een uitgebreidere uitleg van de begrippen, inclusief wat een verwerkersovereenkomst precies is, staat in AI en privacy in Nederland.

Wat we per aanbieder kunnen vaststellen

Hieronder staat alleen wat wij hebben kunnen verifiëren. Waar we geen gedocumenteerde toezegging over verwerkingslocatie voor consumentenplannen hebben gevonden, staat dat er ook zo. Dat is minder bevredigend dan een groen vinkje, maar het is eerlijker.

De conclusie uit deze tabel is niet "alles buiten de EU is verboden". Die is: als dataresidentie je eerste criterium is, wordt de lijst kort, en dan staat Mistral bovenaan.

Mistral: het simpele antwoord

Mistral is een Frans bedrijf dat in de EU verwerkt, in Frankrijk en Zweden. Dat maakt de doorgiftevraag simpelweg irrelevant, en dat is de belangrijkste reden dat het onze standaardaanbeveling is voor wie privacy vooropstelt.

Le Chat is gratis te gebruiken. Le Chat Pro kost $14,99, dus €15,76 per maand inclusief btw, en schakelt onder meer een modus zonder telemetrie vrij. Studenten betalen $5,99 (€6,30), teams $24,99 per gebruiker (€26,27). Toevallig of niet: het is daarmee ook het goedkoopste Pro-abonnement van alle grote aanbieders.

Inhoudelijk lever je iets in. Mistral Medium 3.5, het werkmodel van april 2026, heeft een contextvenster van 256K tokens, tegen 1 miljoen bij Claude, Gemini en GPT-5.6. Voor gewone chats en documenten merk je dat niet; voor een archief aan bijlagen in één gesprek wel. Op Nederlands scoort Le Chat een 4 van de 5: verrassend goed en neutraal van toon, met spreektaal als zwakke plek. Zie ChatGPT alternatief Nederlands voor die vergelijking.

Een tweede voordeel dat vaak wordt vergeten: Mistral geeft modellen vrij. Mistral Large 3 en Mistral Small 4 staan onder Apache 2.0, Mistral Medium 3.5 onder een aangepaste MIT-licentie. Wil je helemaal geen data naar buiten sturen, dan kun je zo'n model zelf hosten. Hetzelfde geldt voor Muse Glimmer, het model van 30 miljard parameters dat Meta in augustus 2026 onder Apache 2.0 uitbracht en dat op één consumenten-GPU draait.

Microsoft en de EU Data Boundary

Voor organisaties is Microsoft een serieuze route, omdat er een expliciete EU Data Boundary is voor zakelijke klanten: verwerking en opslag binnen de Europese Unie. Dat is een sterkere toezegging dan wat de meeste concurrenten voor consumenten bieden.

Praktisch: het standalone Copilot Pro-abonnement bestaat niet meer. Voor consumenten is Microsoft 365 Premium ($19,99, ongeveer €21) de vervanger. Zakelijk kost Microsoft 365 Copilot Business momenteel $18 per gebruiker in een actie, van een lijstprijs van $21, ongeveer €19 per gebruiker. De enterprise-variant staat op $30 per gebruiker, ongeveer €32.

Het zwakke punt van Copilot is de taal: een 3 op onze schaal, omdat het in lange antwoorden terugvalt op Engels. Je kiest Microsoft dus om de infrastructuur en de Office-integratie, niet om de Nederlandse pen. Voor zzp'ers en kleine bedrijven zetten we de afweging tussen zakelijke en consumentenplannen uiteen in AI voor zzp'ers en kleine bedrijven.

Waar je van af moet blijven

DeepSeek is technisch indrukwekkend en volledig gratis: DeepSeek V4 werkt met 1 miljoen tokens context en de gewichten zijn openbaar. Er is geen betaald consumentenplan, dus ook geen plan met betere voorwaarden.

Maar de dienst draait in China en daarvoor bestaat geen adequaatheidsbesluit. Voor persoonsgegevens en klantinformatie is dat een sluitend argument om het niet te gebruiken. Wil je toch met de DeepSeek-modellen werken, dan kun je vanwege de open gewichten een variant gebruiken die elders wordt gehost — dan is de vraag waar die host staat, niet waar DeepSeek staat.

Wat de AI Act voor jou betekent

Kort en zonder mystiek: de Europese AI-verordening legt vooral verplichtingen bij de aanbieders van AI-systemen, niet bij jou als gebruiker van een chatbot. Het gaat over transparantie, risicoclassificatie en documentatie aan de kant van wie het systeem bouwt of op de markt brengt.

Voor jouw dagelijkse praktijk verandert het weinig aan de kernvraag. De AI Act zegt niets over waar jouw gegevens worden verwerkt; dat blijft het terrein van de AVG. Een aanbieder die aan de AI Act voldoet, is dus niet automatisch de aanbieder waar je klantdossiers in mag zetten. Andersom geldt hetzelfde: verwerking in de EU maakt je nog niet compliant als je grondslag ontbreekt.

Wat je vandaag kunt regelen

Drie stappen, in volgorde van opbrengst.

Scheid privé van klantwerk. Gebruik voor gegevens van anderen een zakelijk plan met bijbehorende voorwaarden, of een aanbieder die in de EU verwerkt. Voor je eigen boodschappenlijstje maakt het niets uit.

Zet training uit en loop je instellingen na. Dit kost vijf minuten per account en is de goedkoopste maatregel die er is.

Kies je standaardgereedschap bewust. Als privacy zwaarder weegt dan het laatste procentje modelkwaliteit, maak Le Chat je standaard en gebruik de rest alleen voor werk zonder gevoelige inhoud. Waarom steeds meer Nederlandse gebruikers die kant op gaan, beschrijven we in Nederlandse gebruikers en Europese AI.

Bij ons kun je modellen naast elkaar gebruiken in één Nederlands abonnement van €12,95 per maand (€129 per jaar), met facturen in euro's inclusief btw. Wat wij daarmee niet oplossen: als een model bij een Amerikaanse aanbieder draait, verandert onze factuur daar niets aan. Wat wij wel doen, is het per taak kiezen makkelijk maken, zodat je gevoelig werk bij een Europees model kunt houden zonder een tweede abonnement af te sluiten.

Conclusie